بررسی روش «CQT» در آموزش جامع قرآن کریم

چهارمین نشست از سلسله نشست­ های مؤسسه­ ی دانش بنیان چشمه­ ی زلال زندگی با مأموریت «نوآوری در آموزش قرآن کریم» در تاریخ ۱۴۰۳/۰۳/۱۲ در دانشکده ­ی مهندسی کامپیوتر دانشگاه اصفهان با عنوان «بررسی روش «CQT» در آموزش جامع قرآن کریم» و با پرداختن به موضوع «روزی حلال در قرآن کریم»، با حضور دکتر محسن توکّلی، مدیر مؤسسه­ ی چشمه­ ی زلال زندگی و عضو هیئت علمی گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان و دکتر محمّدرضا شعرباف، عضو هیئت علمی گروه مهندسی نرم‌افزار دانشگاه اصفهان برگزار شد.

در این نشست، ابتدا دکتر شعرباف گفت: ما اینجا هستیم تا یک کار جدید را در مورد آموزش قرآن کریم داشته باشیم. آموزش ­های قرآن کریم تاکنون روش ­های گوناگونی داشته است و یکی از آن­ ها روشی است که دکتر توکّلی ابداع کرده­ اند. این روش CQT  (Communicative Quran Teaching) یعنی آموزش قرآن به شیوه ­ی ارتباطی است. امروز می خواهیم یک درس را به این روش به طور مختصر مرور کنیم و در آخر یک بازخورد از شما بگیریم.

سپس دکتر توکّلی اظهار کرد: آموزش قرآن، روش‌های مختلفی دارد. موضوع بحث امروز بررسی روش «CQT» در آموزش جامع قرآن است. هدف ما در این روش یادگیری بهتر  و سریع ­تر قرآن است.

مدیر مؤسسه­ ی چشمه زلال زندگی افزود: آموزش قرآن به مثابه یک زبان و به روش ارتباطی مهارت‌های خاص خود را می‌طلبد و چهار مهارت اصلی زبانی در آموزش قرآن عبارت اند از: ۱- گفتن، ۲- شنیدن، ۳- خواندن، ۴- نوشتن. تمام این چهار مهارت باید به صورت متوازن در آموزش هر زبانی وجود داشته ‌باشد.

دکتر توکلی بیان کرد: چهار مهارت فرعی زبان عبارت‌اند از: ۱- یادگیری مسائل آوایی، ۲- یادگیری نکات و مسائل دستوری، ۳- آشنایی با فرهنگ آن زبان و ۴- آموزش و یادگیری واژه‌ها که قرآن آموز باید در حین گفتن و شنیدن و نوشتن و خواندن­ های قرآنی فرا بگیرد. فعالیت­ هایی که استاد در این روش از قرآن آموزان می­ خواهد مجموعه ­ای از این کارهاست: ۱- شنیدن و تمرین کردن، ۲- نگاه کردن به کتاب، ۳- بستن کتاب و فکر کردن، ۴- تکرار کردن و به‌خاطر سپردن، ۵- دو نفر، دو نفر تمرین کردن، ۶- نوشتن پاراگراف های قرآنی، ۷- از قرآن استخراج کردن، ۸- کار کردن در خانه، ۹- مراجعه به درس­ های گذشته و ۱۰- انجام فعالیت گروهی.

عضو هیئت علمی گروه علوم قرآن و حدیث گفت: عمده فعالیت‌های قرآن‌آموزان در این روش نیز عبارت‌اند از: ۱- خواندن، ۲- شنیدن، ۳- پژوهش کردن، ۴- تمرین و تکرار، ۵- مراجعه کردن به قرآن، ۶- سوال کردن از استاد، ۷- پاسخ به پرسش، ۸- گفت‌وگوی دونفره و ۹- انجام فعالیت گروهی. این موارد باید در کلاس­های درس‌ آموزش قرآن به مثابه یک زبان به طور متوازن وجود داشته باشد. ضمنا در این روش اگر همه این‌ها قرار باشد در کنار هم وجود داشته‌باشد، باید منابع هم فراهم شوند.

وی اشاره کرد: برای داشتن یک سامانه دیجیتال آموزشی جامع قرآن کریم نیازمند دو چیز هستیم: ۱- روش آموزشی مناسب. ۲- منابع آماده و کافی.

دکتر توکلی سپاس به طور عینی به تدریس یک درس با موضوع «روزی حلال در قرآن» پرداخت و بیان کرد: واژگان قرآن دو نوع هستند؛ ۱- واژگان حسی؛ یعنی واژگانی که قابلیت دیده شدن دارند و در عالم خارج وجود دارند. آموزش این کلمات با تصویر است. (طبق یک بر آورد حدود ۷۰۰ واژه ی حسی وجود دارد) ۲- واژگان انتزاعی؛ یعنی واژگانی که با چشم دیده نمی­ شوند. این گونه واژگان را باید عمیق ­تر به آن‌ها نگاه کرد و برایشان دستور زبان ارائه داد.

وی درباره مهارت گفت‌وگو نیز گفت: این مهارت ارتباط مستقیم با قرآن است. قابل توجه این که برای فراگیری قرآن لزوما نیازی نیست که قواعد دستوری را بیاموزیم، بلکه می­ توان مانند سلمان فارسی قرآن را فرا گرفت. سلمان فارسی با زندگی در میان مردم و تمرین و تکرار قرآن و پرسش از آن، قرآن را فرا گرفت و با این نوع ارتباط، مترجم قرآن شد. شاید اولین ترجمه­ ی سوره حمد متعلّق به سلمان فارسی باشد.

مدیر مؤسسه­ ی چشمه­ ی زلال زندگی درباره مهارت خواندن نیز اشاره کرد: هر چند «ریدینگ: خواندن» در ابتدای درس آموزشی به روش ارتباطی قرار نمی­ گیرد، ولی اصل آموزش و مهمترین بخش آن است و معمولا سایر بخش­ های هر درس بر مبنای همین بخش نوشته می‌شود.

در پایان دکتر شعرباف با قرار دادن یک QR Cod از دانشجویان خواستند تا آن را اسکن کرده و نظرات و پیشنهادات خود را برای هر آنچه یک سامانه­ ی نرم افزاری آموزش قرآن کریم نیاز دارد، بیان کنند.